Công văn 1902/CT-CĐS: Hồi chuông cảnh báo cho doanh nghiệp dùng “hai hệ thống sổ kế toán”

Ngày 31/3/2026, Cục Thuế ban hành Công văn 1902/CT-CĐS về việc phối hợp ngăn chặn hành vi gian lận thuế thông qua việc sử dụng song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính. Văn bản này không chỉ gửi tới các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán, phần mềm quản lý bán hàng và dịch vụ giao dịch điện tử trong lĩnh vực thuế; mà còn là một thông điệp rất mạnh tới cộng đồng doanh nghiệp: thời kỳ quản trị bằng “hai bộ số liệu” đang đi đến hồi kết.

Theo Cục Thuế, thực tế vẫn còn tình trạng một số doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh sử dụng phần mềm để vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kế toán: một hệ thống dùng để báo cáo với cơ quan thuế, hệ thống còn lại dùng nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế, nhằm giảm nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật về thuế, kế toán và có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự.

Về căn cứ pháp lý, Công văn 1902/CT-CĐS dẫn chiếu rõ: khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015 nghiêm cấm lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán; Điều 17 Luật Quản lý thuế 2019 yêu cầu người nộp thuế khai thuế chính xác, trung thực, đầy đủ và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hồ sơ thuế; Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019 xác định hành vi không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến số thuế phải nộp là hành vi trốn thuế; đồng thời Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015 quy định tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, trong đó có hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm bỏ ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn, kinh phí của đơn vị kế toán.

Điểm đáng chú ý của Công văn là Cục Thuế không chỉ cảnh báo doanh nghiệp. Cơ quan thuế còn đề nghị các nhà cung cấp phần mềm không phát triển, tích hợp hoặc hỗ trợ triển khai các hệ thống có khả năng vận hành song song hai hệ thống sổ kế toán tài chính; đồng thời tích hợp cơ chế cảnh báo, ghi nhận lịch sử thay đổi dữ liệu, tự động phát hiện dấu hiệu bất thường, kết nối dữ liệu phần mềm bán hàng – kế toán – hóa đơn điện tử để truyền tự động, đầy đủ dữ liệu hóa đơn điện tử đến cơ quan thuế theo từng giao dịch thực tế.

Với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là một thay đổi rất lớn về tư duy quản trị. Trước đây, một số doanh nghiệp có thể xem “sổ nội bộ” và “sổ thuế” là cách vận hành linh hoạt. Nhưng trong bối cảnh hóa đơn điện tử, máy tính tiền, phần mềm kế toán, ngân hàng số và dữ liệu thuế ngày càng được kết nối, sự “linh hoạt” này đang trở thành rủi ro pháp lý rất nghiêm trọng.

Một hệ thống sổ sách: tấm hộ chiếu để doanh nghiệp tiếp cận vốn xanh quốc tế

Ở góc độ phát triển doanh nghiệp, việc duy trì một hệ thống sổ sách kế toán minh bạch không chỉ để tuân thủ pháp luật thuế. Đây còn là điều kiện nền tảng để doanh nghiệp có thể tiếp cận các nguồn vốn quốc tế, đặc biệt là vốn xanh, vốn tác động, vốn ESG.

Các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính phát triển quốc tế không chỉ nhìn vào sản phẩm hay câu chuyện tác động xã hội của doanh nghiệp. Họ nhìn rất sâu vào dòng tiền thật, doanh thu thật, chi phí thật, lợi nhuận thật và năng lực quản trị thật.

Vì vậy, “một hệ thống sổ sách” không chỉ là yêu cầu của cơ quan thuế. Đó là tấm hộ chiếu tài chính để doanh nghiệp Việt bước ra thị trường vốn xanh quốc tế — nơi niềm tin không được xây bằng lời hứa, mà bằng dữ liệu minh bạch, báo cáo trung thực và hệ thống quản trị có thể kiểm chứng.

Công văn 1902/CT-CĐS vì vậy không chỉ là một văn bản cảnh báo chống gian lận thuế. Đây là tín hiệu rất rõ của Nhà nước về một chuẩn quản trị mới: mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh phải được ghi chép đầy đủ, chính xác, kịp thời trên một hệ thống sổ kế toán tài chính duy nhất.

Doanh nghiệp cần làm ngay ba việc:
– Rà soát toàn bộ phần mềm kế toán, bán hàng, kho, hóa đơn điện tử đang sử dụng;
– Đối chiếu dữ liệu doanh thu – hóa đơn – ngân hàng – công nợ – tồn kho;
– Chấm dứt mọi mô hình vận hành có dấu hiệu “hai bộ số liệu”.

Trong kỷ nguyên dữ liệu thuế số, minh bạch không còn là lựa chọn mang tính đạo đức. Minh bạch là điều kiện tồn tại, điều kiện vay vốn, điều kiện gọi vốn, điều kiện tăng trưởng và là nền tảng để doanh nghiệp Việt bước vào chuỗi giá trị lớn hơn một cách đàng hoàng.

30/06/2026